niedziela, 10 lutego 2013

Historia herbu Dolnego Śląska


Od początku XIII w., kiedy książęta piastowscy zaczęli używać własnych godeł napieczętnych, można obserwować dużą ich różnorodność, ale także zmienność znaków heraldycznych Piastów. Wynikało to z postępującego rozbicia dzielnicowego Polski i rozrostu rodu Piastowskiego.
Pierwszą pieczęcią, na której widnieje godło władcy śląskiego jest pieczęć Henryka I Brodatego z lat 1203-1234, widnieje na niej postać księcia z tarczą romańską, pośrodku której widnieje półksiężyc rogami zwrócony ku górze, nad prawym rogiem którego widnieje krzyż równoramienny.

Herb osobisty księcia Henryka I Brodatego w latach 1203-1234:


Pieczęć księcia Henryka I Brodatego - postać księcia z tarczą romańską:



Współcześnie znak osobisty księcia Henryka I Brodatego odnajdujemy w herbie powiatu bolesławieckiego i herbie powiatu lubińskiego.

Herb powiatu bolesławieckiego:


Herb powiatu lubińskiego:



Pochodzenie tego godła budzi wiele wątpliwości. Franciszek Piekosiński w swojej książce „Heraldyka polska wieków średnich” uważa, że ma ono swe korzenie w znakach runicznych. Do tej teorii należy podejść bardzo ostrożnie, podkreślając, że Franciszek Piekosiński twierdzi, że cała polska heraldyka czerpie ze znaków runicznych. Hipotezę Franciszka Piekosińskiego odrzuca Sylwiusz Mikucki w dziele Heraldyka Piastów śląskich do schyłku XIV w., w: Historia Śląska od najdawniejszych czasów do r. 1400 , t. 3. Podobną teorię do Franciszka Piekosińskiego o pochodzeniu polskich herbów stawia Norman Davies w książce „Europa”. Uważa on, że polskie herby były wzorowane na sarmackich tamgach, pisze m.in.:
 „(tamgi) są uderzająco podobne do znaków, które w nieco późniejszym okresie pojawiły się w niepowtarzalnym systemie heraldycznym używanym w Polsce”.

Małgorzata Kaganiec, powołując się na opinie Sylwiusza. Mikuckiego uważa, że znak ten jest obcy heraldyce zachodnioeuropejskiej, a „ jego genezy należy szukać raczej w kręgu kultury polskiej”. Nam najbardziej wiarygodna wydaje się teza Heleny Polaczkówny, która uważa, że znak ten został zaczerpnięty przez Henryka Brodatego od dyplomacji papieskiej lub hiszpańskiej. Przeciw tezie Małgorzaty Kaganiec i Sylwiusza Mikuckiego, przemawia fakt, że symbol półksiężyca bynajmniej nie był obcy kulturze zachodnioeuropejskiej. Król Anglii Ryszard I Lwie Serce (pan. 1189-1199) używał emblematu przedstawiającego półksiężyc rogami zwrócony ku górze z umieszczoną na nim sześcioramienną gwiazdą.
Śląsk dzięki swoim bogactwom naturalnym oraz położeniu geograficznemu miał rozwinięte kontakty z Czechami i Niemcami. W czasie rozbicia dzielnicowego w Polsce odgrywał czołową rolę gospodarczą i polityczną. W okresie rozbicia dzielnicowego godłem herbowym Dolnego Śląska (księstwa wrocławskiego) i Górnego Śląska (księstwa raciborsko-opolskiego) stał się orzeł.
            Pierwsze wizerunki orła na ziemiach Dolnego Śląska znamy z pieczęci książęcych. Najstarszą, bo używaną w latach 1224 – 1240, była pieczęć piesza Henryka II Pobożnego. Używał on tej pieczęci jeszcze za życia swojego ojca Henryka I Brodatego (zm. 1238 r.), i nie zmienił jej, gdy odziedziczył księstwo, mimo że w otoku biegł napis: „Pieczęć Henryka, syna księcia Śląska”.  Pieczęć ta przedstawia orła książąt wrocławskich ze zwieńczoną krzyżem przepaską sierpową, biegnącą przez skrzydła i pierś, który z czasem stał się herbem całego Dolnego Śląska.

Herb Henryka II Pobożnego:



Pieczęć Henryka II Pobożnego:


Podobizna nagrobka Henryka II Pobożnego - widoczny czarny orzeł Piastów śląskich:



Orzeł taki do drugiej połowy XIV wieku widnieje na pieczęciach kolejnych książąt wrocławskich: Henryka III Białego i Henryka IV Prawego, a także na pieczęciach książąt legnickich: Bolesława II Rogatki, Henryka V Grubego i Bolesława III Rozrzutnego, książąt głogowskich: Konrada I i Henryka III Głogowczyka, książąt świdnickich, jaworskich i ziębickich: Bolka I Surowego, Bernarda świdnickiego, Henryka I jaworskiego i Bolka II Małego.

Pieczęć Henryka III Białego:


Płyta nagrobna księcia Henryka III Białego (zm. 3 XII 1266 r.) w klasztorze urszulanek (pierwotnie klarysek) we Wrocławiu:


Pieczęć Henryka IV Prawego:


Nagrobek Henryka IV Prawego. Rekonstrukcja polichromii:



Miniatura z tzw. Kodeksu z Manesse ukazuje Henryka IV Prawego jako zwycięzcę turnieju rycerskiego:


Pieczęć piesza i konna Bolesława II Rogatki:


Pieczęć herbowa Henryka V Grubego z lat 1269-1278:

Pieczęć piesza Henryka V Grubego z lat 1280-1286:


Płyta nagrobna księcia Henryka V Grubego (zm. 22 II 1296 r.) w klasztorze urszulanek (pierwotnie klarysek) we Wrocławiu:



 Pieczęć konna Bolesława III Rozrzutnego z  roku 1337:

  Pieczęć piesza Bolesława III Rozrzutnego z  roku 1310:


Grobowiec Bolesława III Rozrzutnego (zm. 21 IV 1352) w klasztorze cystersów w Lubiążu:


Pieczęć piesza Konrada I głogowskiego z 1253 roku:

Pieczęć majestatyczna księcia Henryka III głogowskiego z lat 1306-1309:


Pieczęć piesza księcia Henryka III głogowskiego z lat 1302-1303:



Pieczęć piesza księcia Bolka I Surowego z 1298 roku:


Pieczęć piesza księcia Bernarda świdnickiego z 1309 roku:


Pieczęć piesza księcia Henryka I jaworskiego z lat 1316-1346:


Pieczęć piesza księcia Bolka II Małego z  lat 1365-1368:



            W drugiej połowie XIV wieku większość księstw dolnośląskich używała herbu książąt wrocławskich, w tym niektóre bez krzyża na przepasce sierpowej. Przykładem tego mogą być herby księstw oleśnickiego i brzeskiego.

Herb księstwa oleśnickiego na tarczy księcia Bolesława I oleśnickiego:


Herb księstwa brzeskiego:



W tym czasie kilka księstw wprowadziło własne herby. Księstwo świdnickie miało w srebrnym polu czarno-czerwonego orła z przepaską sierpową, a księstwo ziębickie w złotym polu również przepołowionego orła czerwono-czarnego.

Herb księstwa świdnickiego:



Herb księstwa ziębickiego: 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz